Περισσότερους μηχανικούς περιβάλλοντος εκτιμάται ότι θα ζητήσουν στην επόμενη διετία έξι ευρωπαϊκά κράτη, με πρώτη τη Σλοβακία, όπου προβλέπεται ανάπτυξη της απασχόλησης στον κλάδο κατά 30%, ενώ ανάγκη για πιο πολλούς επιστήμονες νανοτεχνολογίας εικάζεται ότι θα εκδηλωθεί κυρίως από χώρες όπως η Γερμανία και η Βρετανία, αλλά «πιθανώς» και από την Ελλάδα.
Τα παραπάνω αναφέρονται σε συγκεφαλαιωτική έκθεση (synthesis report) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (cedefop), με τίτλο «Green skills and environmental awareness in vocational education and training».
Τα … ελλείμματα της Γερμανίας
Η έκθεση, που έβαλε στο μικροσκόπιο τις «πράσινες» δεξιότητες σε οκτώ ευρωπαϊκά κράτη*, δείχνει ακόμη ότι η Ελλάδα και η Γερμανία … μοιράζονται ένα έλλειμμα, αυτό της απουσίας επαρκών δεξιοτήτων για τους επιστήμονες νανοτεχνολογίας, το οποίο μάλιστα είναι εντονότερο στη δεύτερη.
‘Ελλειμμα δεξιοτήτων αντιμετωπίζει η Γερμανία και στους τομείς των μηχανικών περιβάλλοντος (όπως και η Ολλανδία), των ηλεκτρολόγων (όπως και οι Βρετανία και Φιλανδία), των εργατών μόνωσης και των λαμαρινάδων-εργατών μεταλλικών ελασμάτων (όπως και οι Βρετανία, Ολλανδία και Φιλανδία).
Ποια επαγγέλματα θα έχουν ζήτηση ανά χώρα μέχρι το 2014
Σύμφωνα με την έκθεση, η οποία συγκεντρώνει στοιχεία από διάφορες πηγές **, για τα «πράσινα» επαγγέλματα υψηλών, μεσαίων και χαμηλών δεξιοτήτων, αναμένονται στην επόμενη διετία -έως πενταετία για ορισμένες χώρες- οι εξής αλλαγές:
-Για τους επιστήμονες νανοτεχνολογίας αναμένεται ανάπτυξη της απασχόλησης στη Γερμανία (πολύ μεγάλη), τη Βρετανία και την Ελλάδα (πιθανή) και τη Φιλανδία (σε άγνωστο βαθμό). Αμετάβλητη αναμένεται να παραμείνει η κατάσταση στην Ολλανδία, ενώ στην Ιταλία η ανάπτυξη ή όχι της απασχόλησης για το συγκεκριμένο επάγγελμα θα εξαρτηθεί από την κυβερνητική πολιτική στήριξης της νανοτεχνολογίας. Πολύ περιορισμένη ανάπτυξη αναμένεται στη Σλοβακία, όπου το επάγγελμα αυτό ουσιαστικά δεν υπάρχει ακόμη στην αγορά, παρά μόνο μέσα στα πανεπιστήμια.
-Για τους μηχανικούς περιβάλλοντος, η μεγαλύτερη ανάπτυξη απασχόλησης αναμένεται στη Σλοβακία (30%, με τη διευκρίνιση ωστόσο ότι η συγκεκριμένη αγορά ξεκινάει από πολύ χαμηλά σε αυτό το επίπεδο). Επίσης, άνοδος αναμένεται στην Ολλανδία (λόγω αύξηση της ζήτησης για υπηρεσίες περιβαλλοντικής προστασίας), στη Γερμανία (συνεπεία της ασκούμενης περιβαλλοντικής πολιτικής και της συνέχισης των ελλείψεων σε εγχώριο δυναμικό), τη Βρετανία (όπου αυξήθηκε κατά 2% την τελευταία πενταετία και πλέον τείνει να σταθεροποιηθεί) και την Ουγγαρία. Για την Ελλάδα και την Ιταλία δεν υπάρχει εκτίμηση.
-Για τους ενεργειακούς επιθεωρητές, ηλεκτρολόγους, λαμαρινάδες και εργάτες μόνωσης, η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί στις περισσότερες από τις οκτώ χώρες (για την Ελλάδα δεν παρατίθεται εκτίμηση). Στους ενεργειακούς επιθεωρητές, η μεγαλύτερη αύξηση, της τάξης του 20-30%, αναμένεται και πάλι στη Σλοβακία (με τη διευκρίνιση και σε αυτή την περίπτωση ότι η αγορά αυτή ξεκινάει από πολύ χαμηλά).
-Για τους εγκαταστάτες φωτοβολταϊκών (PV), αναμένεται πιθανή αύξηση στη Φιλανδία και τη Σλοβακία (σε μικρό βαθμό). Στην Ολλανδία δεν προβλέπεται περαιτέρω ανάπτυξη απασχόλησης, αν δεν μειωθούν τα κόστη παραγωγής φωτοβολταϊκών. Στη Γερμανία δεν αναμένεται άνοδος στο εγγύς μέλλον, αν και δεν αποκλείεται μεσομακροπρόθεσμα. Στη Βρετανία εκτιμάται ότι θα σημειωθεί μείωση της ζήτησης για εγκαταστάτες φωτοβολταϊκών, λόγω της περικοπής των επιδοτήσεων για την ενέργεια που παράγεται από εγκαταστάσεις PV μεγάλης κλίμακας. Στην Ιταλία, η ζήτηση –ή όχι- περισσότερων εγκαταστατών PV θα εξαρτηθεί από το ρυθμιστικό πλαίσιο στην αγορά και την κατάσταση της οικονομίας. Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες.
-Οι χώρες Γερμανία, Φιλανδία και Βρετανία παρουσιάζουν τις υψηλότερες εκτιμήσεις για την ανάπτυξη της απασχόλησης στα περισσότερα από τα εννέα «πράσινα» επαγγέλματα που εξετάζονται στην έκθεση και εκτός από τα προαναφερθέντα περιλαμβάνουν επίσης τους επιθεωρητές μεταφορών και τους επαγγελματίες του κλάδου συλλογής και ανακύκλωσης απορριμμάτων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ίδιες αυτές χώρες παρουσιάζουν και την πιο υπολογίσιμη έλλειψη δεξιοτήτων σε επαγγέλματα όπως οι ηλεκτρολόγοι, οι εργάτες μόνωσης και οι λαμαρινάδες.
Το ανησυχητικό είναι, σύμφωνα με το cedefop, ότι αυτό το έλλειμμα οφείλεται κυρίως στην απροθυμία των νέων να αντικαταστήσουν τους συνταξιούχους σε αυτές τις δουλειές, που θεωρούνται «βρώμικες», «χαμηλά αμειβόμενες» και άνευ γοήτρου.
-Οι νότιες και ανατολικές χώρες της Ευρώπης εμφανίζουν μεγαλύτερη αβεβαιότητα στη διατύπωση προβλέψεων για τις μελλοντικές ανάγκες της αγοράς εργασίας, εν μέρει εξαιτίας της έλλειψης επίσημων στατιστικών και εν μέρει συνεπεία του μικρού αριθμού απασχολούμενων σε ορισμένα νέα επαγγέλματα. Τέλος, λόγω της υψηλής αβεβαιότητας για τις προοπτικές της οικονομίας.
Όπως διευκρινίζουν οι συντάκτες της έκθεσης, πολλοί από τους ειδικούς με τους οποίους έγιναν συνεντεύξεις για τη συγκέντρωση μέρους των στοιχείων, σε διάφορες χώρες, δήλωσαν ότι αισθάνονται υπολογίσιμη αβεβαιότητα ως προς τη διατύπωση προβλέψεων, εξαιτίας τριών παραγόντων: πρώτον, εξαιτίας των επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης και ύφεσης στον κατασκευαστικό τομέα, που μείωσε τη ζήτηση για ηλεκτρολόγους και εργάτες μόνωσης, αλλάζοντας τις ισορροπίες στην αγορά εργασίας.
Δεύτερον, συνεπεία της αβεβαιότητας για το αν θα εφαρμοστούν στην πράξη οι πολιτικές κατευθύνσεις για τις πολιτικές περιβαλλοντικής προστασίας και ενεργειακής αποδοτικότητας. Και, τρίτον, λόγω του ότι δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια τα επίπεδα στα οποία θα διαμορφωθεί το κόστος της ενέργειας στα επόμενα χρόνια, το οποίο μπορεί να επηρεάσει πολύ σημαντικά την ανάπτυξη της απασχόλησης σε τομείς όπως τα φωτοβολταϊκά, οι ενεργειακοί επιθεωρητές και οι εργάτες μόνωσης.
6 εκατ. θέσεις εργασίας χάθηκαν σε μια διετία
Σύμφωνα με τους μελετητές του cedefop, η οικονομική κρίση επηρέασε ιδιαίτερα τους κλάδους της μεταποιητικής βιομηχανίας και των κατασκευών στην Ευρώπη, από τους οποίους στο διάστημα 2008-2010 χάθηκαν αντίστοιχα 3,9 εκατ. και 2 εκατ. θέσεις εργασίας.
Το γεγονός αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, όταν διατυπώνονται οι προβλέψεις για την εξέλιξη της απασχόλησης, που παρουσιάζονται στη συγκεκριμένη μελέτη, καθώς πολλά από τα εξεταζόμενα επαγγέλματα με πράσινες δεξιότητες -πχ, των εργατών μόνωσης, των εγκαταστατών φωτοβολταϊκών και των μηχανικών περιβάλλοντος- απασχολούνταν πρότινος στον κατασκευαστικό ή μεταποιητικό τομέα.
Έτσι, ενώ φαίνεται μια αύξηση στην απασχόληση τους στην πράσινη οικονομία, στην πραγματικότητα ενδέχεται η ανάπτυξη αυτή να «φρενάρει» πάνω στον σκόπελο της μείωσης των θέσεων εργασίας στις κατασκευές και τη μεταποίηση.
Στο πλαίσιο συνεντεύξεων με παρόχους εκπαίδευσης (learning providers), η έκθεση συγκέντρωσε ακόμη τις απόψεις τους για το ποια θα είναι, στο μέλλον, η ζήτηση για πράσινες δεξιότητες στην Ευρώπη. Στο ερώτημα «συμφωνείτε ότι θα υπάρξει ισχυρή ανάπτυξη στη ζήτηση πράσινων δεξιοτήτων […]από τους εργοδότες;», το 61% απάντησε «συμφωνώ» και μόλις το 9% «διαφωνώ» (οι υπόλοιποι διατήρησαν ουδέτερη στάση).
Ισχυρή γυναικεία εκπροσώπηση σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο
Ποιο είναι το προφίλ των εργαζόμενων στα εννέα επαγγέλματα που εξετάστηκαν; Αν και ανδροκρατούμενα, σε πολλά από τα επαγγέλματα που χρησιμοποιούν νέες τεχνολογίες σχετικές με την πράσινη οικονομία, το ποσοστό των γυναικών είναι υψηλότερο εν συγκρίσει με άλλους τομείς της οικονομίας:
Το 20% των μηχανικών νανοτεχνολογίας και περιβάλλοντος στις οκτώ χώρες είναι γυναίκες, όπως και το 30% των επιθεωρητών μεταφορών και των ενεργειακών επιθεωρητή. Αυτό δείχνει, σύμφωνα με το cedefop, ότι μπορεί να υπάρχουν ακόμη περισσότερες ευκαιρίες για την ανάπτυξη της απασχόλησης για τις γυναίκες σε αυτά τα επαγγέλματα.
Πώς γίνονται οι προσλήψεις; Στην Ελλάδα, συχνά, μέσω παρόχων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Στην Ιταλία, περισσότερο από πληροφορίες για θέσεις εργασίας, που μεταδίδονται «στόμα με στόμα».
Στη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Βρετανία -και σε ό,τι αφορά θέσεις υψηλών προσόντων (όπως επιστήμονες νανοτεχνολογίας)- μέσω συνεργασιών με τα πανεπιστήμια. Στη Φιλανδία, μέσω των ΑΕΙ, αλλά και δια μέσου ιδιωτικών γραφείων ζήτησης και εύρεσης εργασίας, των ιστοσελίδων των εταιρειών-εργοδοτών, ακόμη και των εφημερίδων.
Προτάσεις πολιτικής
Το cedefop καταθέτει, τέλος, μια σειρά προτάσεων πολιτικής ώστε οι εμπλεκόμενοι οργανισμοί να βοηθηθούν να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες της πράσινης οικονομίας και να μπορούν ν΄ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες επαγγελματικών δεξιοτήτων. Συγκεκριμένα, εισηγείται τα εξής:
-Συνεχή, άμεση και έμμεση ρυθμιστική στήριξη για βιώσιμες και αυτάρκεις πράσινες οικονομίες. Το ρυθμιστικό πλαίσιο είναι, όπως προκύπτει από τη μελέτη, ο βασικός παράγοντας καθοδήγησης της ζήτησης για τεχνολογίες και υπηρεσίες ενεργειακές αποδοτικότητας. Όπου χρησιμοποιούνται κίνητρα, αυτά πρέπει -όταν έρθει η ώρα- να αποσύρονται σταδιακά, με έγκαιρη προειδοποίηση, διαφάνεια και συνέχεια, ώστε να αποφεύγονται σοκ στην αγορά ή ενθάρρυνση της εξάρτησης από κρατική χρηματοδότηση
-Καλύτερη και πιο πειστική ενημέρωση των επιχειρήσεων και των ιδιωτών καταναλωτών για τα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη της επένδυσης σε εξοπλισμό, προϊόντα, υπηρεσίες και τεχνολογίες ενεργειακής αποδοτικότητας.
-Ενσωμάτωση της πράσινης οικονομικής ανάπτυξης στην απασχόληση. Σε πολύ λίγες περιπτώσεις εντοπίστηκαν στα εξεταζόμενα κράτη οργανωμένες προσπάθειες για την απορρόφηση και κατεύθυνση άνεργων ή νέων ανθρώπων στα πράσινα επαγγέλματα σε εθνικό επίπεδο.
-Προώθηση της ιδέας μιας ‘πράσινης’ καριέρας, ώστε τα επαγγέλματα μεσαίων ή κατώτερων επαγγελματικών προσόντων να απαλλαγούν από τη «ρετσινιά» της βρώμικης και χαμηλά αμειβόμενης εργασίας.
-Ενίσχυση της δυνατότητας σωστής πρόβλεψης των προσόντων που θα χρειαστούν στο μέλλον τα πράσινα επαγγέλματα. Εάν η πρόβλεψη είναι κοντά στην πραγματικότητα, τότε θα μπορούν να σχεδιαστούν καλύτερα οι πολιτικές και τα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.
-Ανάληψη δράσης για τη σωστή προβολή συγκεκριμένων επαγγελμάτων. Ορισμένα επαγγέλματα, όπως αυτά των ενεργειακών επιθεωρητών ή των εργατών μόνωσης, έχουν ξεκάθαρη συνεισφορά στο χτίσιμο τςη πράσινης οικονομίας στην Ευρώπη. Ωστόσο, η συνεισφορά τους αυτή συχνά παραγνωρίζεται, με αποτέλεσμα να μην αντιμετωπίζονται ως ευκαιρίες καριέρας. Ο ρόλος λοιπόν αυτών των επαγγελμάτων, πρέπει να στηριχθεί μέσω μέτρων πολιτικής, που θα ενθαρρύνουν γενικότερα τη βιώσιμη αειφόρο ανάπτυξη._
